05.03.19

Nə görürsən: incəsənətdə simvollar

Ast&Musiqi, İlham
Nə görürsən: incəsənətdə simvollar

İncəsənət insanlarla simvollar dilində danışır. Biz mədəniyyət rəyçimiz Səbinə Hacıyevadan əsrlərdən qalan rəsm obrazlarının arxasında nələr gizləndiyi haqda danışmasını xahiş etdik.

Çıxış yerinə

Burada Vikipediyadan semiotika, mifologiya və incəsənət əsərlərinin simvolik konteksti haqqında bir sitat ola bilərdi. Elə ilk cümlədən oxuyucu başını tutar, baxışları darıxdırıcı və məcburi olardı. Ən yaxşısı, mən sizə süjetin necə çaşdıra biləcəyi və düzgün şifrələmə ilə başqalarının gözündə öz dəyərini necə artırdığı haqda danışım.

Bir dəfə rəfiqəm mənə bir şəkil göndərib, sual verdi: Xahiş edirəm, burada nə baş verdiyini mənə başa sal! Mən onu anlayıram, gənc cazibədar bir qızın yaşlı birini döşü ilə bəslədiyi bir şəkil hər bir insanda çaşqınlıq yaradar, ən pis halda onu imtinaya və bizim sevdiyimiz "ah zəmanə, ah əxlaq" sözlərinə səbəb olar.

Xoşbəxtlikdən, rəfiqəm bunun açıqlamasını tez tapdı: şəkildə qədim Roma tarixindən məşhur bir hekayə təsvir olunub. Yaşlı kişini həbsə atıblar və cəzasını vermədən öncə aclıq çəkdirmək qərarı veriblər. Onun yeni doğum etmiş qızı atası ilə görüşməyi bacarır və öz südü ilə doyuraraq həyatını xilas edir. Konteksti bilmək bu xoşa gəlməyən rəsmi mərhəmət və övlad sevgisinə çevirdi.

Rubens, 1612

Elm - sizin ən kəskin silahınızdır. İrəli, qılıncları hazırlayın.

Əgər bir müddət mücərrəd, obyektsiz incəsənəti bir kənara qoyub, klassik rəsmlərə baxsaq, nələr görürsünüz? Bir çox çılpaq qadınlar, zirehli kişilər, işıq halqalı müqəddəslər, kəllə skeletli natürmortlar, bir növ qanlı qətllər, muzeyin ətrafında gəzirsən və "hər şey bir-birinə qarışır - insanlar, atlar".

Çox şərti sadələşdirmə və ümumiləşdirmə edək:

  • Çılpaq qadınlar  - daha çox yunan və Roma mifologiyasından irəli gələn süjetlərdə təsvir olunub.
  • Zirehli kişilər - yenə mifologiya və ya tarixi- döyüş rəsmləri.
  • Müqəddəslər, həvarilər, şəhidlər - dini sənət, rəssamların süd verən qadınları hazırkı portfolionun öndərləridir.
  • Masalarda kəllə skeletlər, çox vaxt meyvələr, dəniz məhsulları, qlobuslar, çiçəklər və s. ilə birlikdə - yadda saxlayırıq, alleqoriyadan əlavə, kəllə bütün canlıların, xüsusilə insanın faniliyidir, rəssam daha sonra sizə haqqında danışacağım tam bir maraqlı şifrələmə zənciri qururdu.
  • Qanlı qətllər - çox vaxt yunan və ya romalıların mifologiyası, ya da Əhdi-ətiq diş-dişə, göz-gözə.

İndi isə Tanrını - detallarda axtaracağıq.

1-ci hissə. Yeni əhdli xristian süjet və simvolları.

Dini xristian tematikası incəsənəti predmetlərindən başlamaq daha doğru olar, çünki Avropa şəhəri üzrə hər bir ekskursiyada sizi növbəti hər hansı bir gözəl məbəd aparacaqlar ki, orada əsnəməyəsiniz, budur düşünmək üçün səbəb:

Niyə ikon və ya dini rəsmlərdə ən məşhur rənglər göy, qırmızı və qızılıdır? Göy (mavi) səma, yuxarı güclər, Müqəddəs Məryəm, müqəddəs ruh rəngidir.

Məşhur dini süjetlərdən biri: xəbərdarlıq (yəni yaxşı xəbər, Müqəddəs ruh Məryəmə çatır, ana olacağını bildirir)

Fra Anceliko, 1426

Nümunə, dominikan keşiş Fra Ancelikonun yenidən doğması. Gözə işləyən çoxlu göy rəng. Məryəm ananın mantosu, məkandakı arkalar da səma sərdabası və səmanın özünü təmsil edən mavi rəngə boyanıb. Ancaq tutaq ki, biz bunun xəbərdarlıq olduğunu bilmirik, qarşımızdakı süjetin nə olduğunu necə anlayaq? Birincisi, bu süjetin əsas personajları hər zaman mələk və müqəddəs Məryəmdir. Fra Anceliko həmçinin arxa planda cənnətdən qovulan Adam və Həvvanı təsvir edib və yalnız müqəddəs Məryəm günahsız hamilə qalaraq il günahın bağışlanmasına nail oldu. Bir cümlədə çox günah sözü var, ancaq İncildə o daha çoxdur. Başqa bir ipucu da göyərçin oldu, 20-ci əsrdə o dünya quşu oldu, əvvəllər isə sadəcə müqəddəs ruhun simvolu idi. 19-cu əsrin sonu Rossetti rəsminə baxırıq. Biz artıq bilirik, göy rəng, mələk və müqəddəs Məryəm, göyərçin - Xəbərdarlıq təsvir olunub.

Qırmızı rəng - təmizləyən odun alov rəngi, ən əsası isə İsanın qan simvoludur. Göy və qırmızının birləşməsi səma və yerin bir cildə girməsidir. Bir İncil süjetini daha aydınlaşdıraq. Təxmini 1570-ci illərdə El Qrekonun rəsmi, Yeni Əhddən bir hadisəni, məbəddən pul dəyişdiricilərinin qovulmasını təsvir edir - Pasxa bayramında Yerusəlim sakinləri məbəddə əmtəə-bazar əlaqələri qururdular, qəzəblənən İsa masaları ləğv etdi və ticarətçiləri qovdu - nə də olsa atasının evidir.


Bütün diqqət İsanın geyimindədir - səma və yerin, göy və qırmızının uyğunlaşmasında. 

Qızılı rəng. Qızıl özü dəyərli nadir bir metaldır, ancq həm də tanrıya məxsusluğun, müqəddəsliyin simvoludur. Bizans mozaikləri də qızıldan istifadə edərək lampa və şam işığında sehrli abhava yaratmaq istəyirdilər.

Davam edirik, çiçəklərlə az-çox bəzi şeylər aydındır. Şəkil və heykəllərdəki obyektlərlə necə olaq? Yadımdadır, şəhid Lusiyanı təsvir edən rəsm məndə necə dəhşət yaratdı, qız əlində qab tutmuşdur, qabda insan gözləri var idi. Xristian süjetləri xeyirxahlıqları ilə seçilmir, ancaq bu hətta mənim üçün də həddindən artıq idi. Hərdən rəssamlar həvarilər və müqəddəs şəhidləri cəza və əziyyət predmetləri ilə təsvir edirdilər. Qabdakı gözlərsiz inanc üçün tələf olanlar sırasından biri olardı, verilmiş obyektlər konkret bir personajı adlandırırdılar.

Xristian personajlarına uyğun bir neçə ad və obyektlərin qısa siyahısı:

Açarlar - həvari Pyotr, səma darvazaları açarlarının qoruyucusu, həmçinin o katolisizmdə ilk yepiskop (papa) hesab olunur.

Qılınc - həvari Pavel, bu sadədir, qılınc - cəza silahıdır, həvari Paveli bir Roma vətəndaşı kimi boynunu vuraraq cəzalandırmışdılar.Quzu - İoann Krestitel - o İsanı Allahın quzusu (və ya Allahın qurbanı) adlandırdı.

Çəp xaç - həvari Andrey - xaç - cəza silahı. 

Qanadlı şir - həvari Markın simvolu.

Buğa - həvari Lukun simvolu.

Oxlar - müqəddəs Sebastyan - cəza aləti.

Gənələr, içində qadın döşü olan qab - müqəddəs Aqata, anladığınız kimi, gənələr əzab vermək üçün idilər.

Əzab təkəri - Müqəddəs Katerina.

Qala - Müqəddəs Varvara, həbsxana yeri.

Yeni əhdli dini tematikanı başa çatdırmaq üçün fərqli tərzi olan rəssamların Müqəddəs ana fərziyyəsini necə təsvir etdikləri haqda danışacağam. Fərziyyə nə deməkdir? Müqəddəs Məryəmin ölüm günü. Bir neçə gün əvvəl müqəddəs Məryəmə mələk gəldi və Oğul və Atanın tezliklə onu səmaya alacaqlarını dedi. Üç gün sonra Məryəm dünyadakı işlərini bitirib, sağollaşdıqdan sonra digər dünyaya köçdü.

 Tisiama fırçasının işinə baxırəq, Venesiya məktəbi, Keçmiş İntibah. 1516-1518

Müqəddəs səmalar Məryəm ananın bədənini qırmızı-göy geyimdə aparırlar. Onu balaca mələklər, ilk aşağı sırada qorxmuş və təəccüblənmiş həvarilər salamlayırlar.

Kontrast üçün nümunə, barokko dövrü realisti, Karavaco, 1604-1606

Mələk oğlanların xoru haradadır? Teatral təəccüb haradadır? Şəkildə kədər, hamını bürümüş sakit qəm, cəsədlər var və yalnız Məryəmin üzünə düşən işıq şüası məkandakı fiqurları çəkir. 

Dogmatik düşüncəli ruhanilər (yəni,  müqəddəs qulluqçular) əmri qəbul etməkdən imtina etdilər, Məryəm "çox ölü" görünürdü və salehlərin cənnətə qədər yüksəlməsi düşüncəsi yaratmırdı.

Ardı var...

London Calling: hər zaman lazım olacaq 8 lüğət

London Calling: hər zaman lazım olacaq 8 lüğət

City Guide: 8 martı harada keçirək

City Guide: 8 martı harada keçirək

Növbəti paylaşım
Top